Onder de oude NFRD vielen ongeveer 11.700 Europese ondernemingen onder duurzaamheidsrapportageverplichting. CSRD breidt die scope ruim vijf keer uit naar zo'n 49.000 organisaties, plus non-EU ondernemingen vanaf 2028. Toch is de praktische vraag bij Nederlandse bedrijven nog steeds hetzelfde: vanaf welk jaar val ik eronder en in welke wave? Het antwoord is dit jaar lastiger dan een jaar geleden, omdat het Omnibus I-pakket de tijdlijn voor delen van de scope heeft uitgesteld. Dit artikel zet de waves uit zoals ze nu staan, met de drempels per categorie en de ESRS-standaarden die per wave gelden.
~11.700
organisaties onder oude NFRD
~49.000
verwacht onder CSRD (voor Omnibus)
+2 jaar
uitstel voor wave 2/3 na Omnibus I
Bron: Europese Commissie impactassessment CSRD; Omnibus I-pakket februari 2025
Kort antwoord
CSRD (Richtlijn (EU) 2022/2464) introduceert duurzaamheidsrapportage in vier waves. Wave 1 (NFRD-organisaties) rapporteert sinds boekjaar 2024. Voor wave 2 (grote ondernemingen, niet eerder onder NFRD) en wave 3 (beursgenoteerde MKB) is de tijdlijn na het Omnibus I-pakket van februari 2025 verschoven met twee jaar. Wave 4 (non-EU concerns) start in 2028. De omvangscriteria: groot = meer dan 250 medewerkers, of meer dan 50 miljoen euro omzet, of meer dan 25 miljoen euro balanstotaal, waarvan minimaal twee gelden. Verplichte componenten: dubbele materialiteitsanalyse, ESRS-rapportage, assurance door accountant.
De vier waves: wie rapporteert wanneer?
Onderstaande tabel toont de stand na Omnibus I (februari 2025). Controleer altijd de actuele wetgevingsstatus, omdat onderhandelingen over verdere aanpassingen lopen.
| Wave | Doelgroep | Eerste rapportagejaar | ESRS-set |
|---|---|---|---|
| 1 | Reeds NFRD-plichtig (grote PIE's met >500 medewerkers) | FY2024, rapport in 2025 | Full ESRS Set 1 |
| 2 | Overige grote ondernemingen (drempel verhoogd na Omnibus) | FY2027, rapport in 2028 | Full ESRS Set 1 |
| 3 | Beursgenoteerde MKB (excl. micro) | FY2028, rapport in 2029 | LSME-set (vereenvoudigd) |
| 4 | Non-EU concerns met >€150M EU-omzet | FY2028, rapport in 2029 | ESRS voor non-EU groepen |
Tijdlijn na Omnibus I (Europese Commissie, februari 2025). Verdere aanpassingen via co-decision procedure mogelijk.
Drempels: ben ik een "grote onderneming"?
CSRD gebruikt drie omvangscriteria uit de Accounting Directive 2013/34/EU. Een onderneming is "groot" als zij twee van de drie criteria overschrijdt op balansdatum, en dit ten minste twee opeenvolgende boekjaren doet.
| Criterium | Drempel CSRD (oorspronkelijk) | Drempel na Omnibus I |
|---|---|---|
| Gemiddeld aantal medewerkers | > 250 | > 1.000 (voorstel) |
| Netto omzet | > €50 mln | > €50 mln |
| Balanstotaal | > €25 mln | > €25 mln |
| Voor wave 2 gelden minstens | 2 van 3 | 2 van 3 (waarvan medewerkers verplicht) |
Omnibus I verhoogt de medewerkersdrempel als poortwachter zodat de scope substantieel kleiner wordt. Definitief vastgesteld pas na trialoog.
Uit de praktijk
Veel CFO's nemen het uitstel als signaal om CSRD-voorbereiding te pauzeren. Dat is een risico. De dubbele materialiteitsanalyse en datacollectie kosten zes tot twaalf maanden, en ketenklanten in wave 1 vragen al data op via hun upstream rapportage. Pauzeren betekent later inhalen onder druk, met minder tijd voor kwaliteit.
ESRS-standaarden: wat moet er in het rapport?
De European Sustainability Reporting Standards (ESRS) zijn de inhoudelijke standaarden onder CSRD. Set 1 bevat twee cross-cutting standards (ESRS 1 en 2) plus tien topical standards verdeeld over environment (E1-E5), social (S1-S4) en governance (G1).
| Pijler | Standaard | Onderwerp |
|---|---|---|
| Cross | ESRS 1 / 2 | General requirements en general disclosures |
| E (Environment) | E1 | Climate change |
| E | E2 | Pollution |
| E | E3 | Water and marine resources |
| E | E4 | Biodiversity and ecosystems |
| E | E5 | Resource use and circular economy |
| S (Social) | S1 | Own workforce |
| S | S2 | Workers in value chain |
| S | S3 | Affected communities |
| S | S4 | Consumers and end-users |
| G (Governance) | G1 | Business conduct |
Niet alles is altijd materieel. ESRS 1 en 2 zijn verplicht. De topical standards rapporteer je op basis van de dubbele materialiteitsanalyse: alleen onderwerpen die financieel materieel zijn of waar jouw organisatie materiële impact op heeft. Voor wave 1 met FY2024 wordt klimaat (E1) in 80 procent van de gevallen materieel beoordeeld, voor andere standards is de spreiding groter.
Dubbele materialiteitsanalyse: het hart van CSRD
Anders dan onder NFRD bepaal je materialiteit niet alleen vanuit financiele relevantie. CSRD vereist een dubbele materialiteitsbeoordeling: financiële materialiteit (impact op de onderneming) en impact materialiteit (impact van de onderneming op mens en milieu). Een onderwerp is materieel als minstens een van beide perspectieven materieel scoort.
-
Stap 1. Long list opstellen
Inventariseer alle ESRS-onderwerpen relevant voor jouw sector. Gebruik de sector-aanbevelingen van EFRAG als startpunt. Voeg sectorspecifieke topics toe.
-
Stap 2. Stakeholder consultatie
Betrek minimaal werknemers, klanten, leveranciers, NGOs en investeerders. Documenteer wie is bevraagd, hoe en wanneer. Aantoonbaarheid is hier kritiek voor de assurance.
-
Stap 3. Score impact en financieel
Beoordeel impact materialiteit (severity, scope, irremediable character) en financiële materialiteit (waarschijnlijkheid + omvang van financieel effect). Gebruik gekwantificeerde drempels, geen gevoelsschattingen.
-
Stap 4. Matrix en besluit
Visualiseer in een 2D-matrix. Onderwerpen boven de drempel op een van beide assen zijn materieel. Documenteer waarom een onderwerp NIET materieel is, dat is even belangrijk als wat wel.
-
Stap 5. Bestuursgoedkeuring
De uitkomst gaat naar de raad van bestuur voor formele besluitvorming. Hervalidatie elke twee jaar of bij grote externe veranderingen.
Twaalf-maanden voorbereidingsplan voor wave 2
Maand 1-3
Materialiteit en governance
Dubbele materialiteitsanalyse afronden, governance opzetten (ESG-stuurgroep, owner per ESRS), gap-analyse data-beschikbaarheid per materieel datapunt.
Maand 4-9
Datacollectie en systeem
Bouw datacollectieprocessen per ESRS-datapunt. Tool keuze (Workiva, OneTrust, Greenomy of maatwerk). Eerste interne shadow-rapport om gaten te identificeren voordat ze auditpunt worden.
Maand 10-12
Assurance voorbereiding
Selecteer auditor, doe pre-audit walkthroughs, herzie datapunten waar bewijslast zwak is. Beraad bestuur over goedkeuring en publicatieproces in jaarverslag.
Vijf valkuilen bij CSRD-trajecten
- Materialiteit als marketingexercitie. Een mooie matrix waarin alles als "belangrijk" scoort levert geen rapportage op die assurance haalt. Drempels expliciet kwantificeren is geen optie maar vereiste.
- Data scattered over Excel. 80 tot 200 ESRS-datapunten met traceability vereisen een centrale data architectuur. Sustainability-tooling beslissingen moeten vroeg, want migratie midden in een rapportagecyclus is killing.
- Value chain reikwijdte onderschatten. ESRS S2 en de meeste E-standards vragen data uit upstream en downstream value chain. Dat is geen vraag aan je ESG-team maar aan inkoop, logistiek en commerce.
- Assurance pas in laatste kwartaal betrekken. Auditors verwachten audit trail op basis van data lineage. Begin het gesprek minstens zes maanden voor publicatie, anders zijn observaties niet meer op te lossen.
- Het Omnibus uitstel als pauze interpreteren. Wave 1-organisaties vragen sinds 2025 al data op uit hun keten. Als jij in die keten zit, lever je al feitelijk CSRD-data, met of zonder eigen rapportageplicht.
Wil je dit traject opzetten met iemand die zowel de regelgeving als de data-architectuur kent? Onze ESG consultant-pagina toont specialisten met ervaring in dubbele materialiteit, ESRS-implementatie en assurance-voorbereiding.
Veelgestelde vragen
Geldt CSRD voor MKB zonder beursnotering?
Nee, niet direct. CSRD geldt voor grote ondernemingen en beursgenoteerde MKB. Niet-beursgenoteerde MKB heeft geen rapportageplicht, maar krijgt vaak indirecte verplichtingen via klanten die wel rapporteren (CSRD value chain data).
Wat is dubbele materialiteit precies?
Een onderwerp is materieel als het financieel impact heeft op de onderneming OF als de onderneming materiële impact heeft op mens en milieu. CSRD vereist dat je beide perspectieven beoordeelt en documenteert.
Welke assurance is vereist?
Eerst limited assurance door de externe accountant. Vanaf later boekjaar (na evaluatie) reasonable assurance. Standards voor sustainability assurance worden door IAASB en CEAOB ontwikkeld. In Nederland verloopt assurance via de huidige controller.
Wat verandert er door Omnibus I?
Het Omnibus I-pakket (februari 2025) stelt uitstel van twee jaar voor wave 2 en 3 voor, plus een verhoging van de medewerkersdrempel naar 1000. De voorstellen zijn nog niet definitief, controleer de actuele status van de trialoog op de Europese wetgevingskalender.
Moet ik mijn taxonomie-rapportage integreren?
Ja. EU Taxonomy disclosures zijn onderdeel van het CSRD-rapport voor financiële ondernemingen en grote ondernemingen. ESRS E1 verwijst expliciet naar taxonomie-alignment percentages voor turnover, capex en opex.
Wat als ik onder NFRD viel?
Dan ben je wave 1 en rapporteer je sinds boekjaar 2024. Het verschil met NFRD: CSRD vereist dubbele materialiteit, ESRS-standaarden in plaats van vrije keuze, value chain data, en assurance door accountant. De inhoudelijke lat ligt substantieel hoger.
