Gemeenten worstelen met het adequaat aansturen van hun verbonden partijen. De complexiteit van gemeenschappelijke regelingen, deelnemingen en gemeentelijke bedrijven vraagt om externe expertise. Steeds meer lokale overheden zoeken strategisch advies om grip te krijgen op dit netwerk van organisaties.
De aanleiding is glashelder. Gemeenten hebben te maken met een wirwar aan verbonden partijen, van afvalverwerkers tot woningcorporaties en van sportaccommodaties tot sociale werkbedrijven. Het overzicht bewaren blijkt lastig, zeker nu de politieke en maatschappelijke druk toeneemt om deze organisaties beter te monitoren. De recente discussies over financieel beheer en governance bij gemeentelijke deelnemingen maken dit onderwerp urgent.
Voor adviesbureaus biedt deze zoektocht naar strategisch advies nieuwe kansen. Gemeenten zoeken geen standaard consultants die uitsluitend juridische kaders doorlopen. Ze hebben behoefte aan adviseurs die de lokale bestuurlijke realiteit begrijpen en praktische handvatten aanreiken voor effectieve sturing. Het gaat om professionals die de brug kunnen slaan tussen ambtelijke organisaties, politiek bestuur en de vaak commercieel opererende verbonden partijen.
De vraag naar deze dienstverlening weerspiegelt een bredere verschuiving in de overheidsconsultancy. Gemeenten ontwikkelen zich van afnemers van traditioneel beleidsadvies naar opdrachtgevers die strategisch partnerschap zoeken. Ze willen adviseurs die meedenken over de fundamentele vraag: hoe organiseren we publieke taken zo dat maatschappelijke waarde en financiële beheersbaarheid hand in hand gaan?
De markt voor gemeentelijk advies laat hierin een opvallende ontwikkeling zien. Waar tien jaar geleden vooral grote adviesbureaus gemeentelijke opdrachten binnenhaalde, zien we nu dat ook gespecialiseerde boutique-bureaus en ervaren zelfstandige adviseurs hun kans grijpen. Gemeenten waarderen domeinkennis en bestuurlijke ervaring vaak hoger dan de naam van een groot bureau. Een voormalig gemeentesecretaris of directeur publieke sector die zich als adviseur vestigt, kan hierdoor aantrekkelijke opdrachten binnenhalen.
De inhoudelijke uitdaging is substantieel. Een strategisch adviseur voor verbonden partijen moet inzicht hebben in juridische structuren, financieel management, governance principes en politiek-bestuurlijke verhoudingen. Tegelijkertijd moet deze adviseur pragmatisch kunnen adviseren over informatievoorziening, risicomanagement en de inrichting van interne processen. Het vraagt om generalisten met diepgang, een zeldzame combinatie op de arbeidsmarkt.
Gemeenten verwachten concrete resultaten. Ze willen geen dikke rapporten die in de la verdwijnen, maar werkbare instrumenten waarmee raadsleden en college beter kunnen sturen op verbonden partijen. Denk aan dashboards met relevante stuurinformatie, heldere kaders voor het aangaan van nieuwe verbonden partijen of protocollen voor het voeren van aandeelhoudersgesprekken. De adviseur moet dus ook implementatiekracht hebben.
De financiële component speelt eveneens een rol. Verbonden partijen vertegenwoordigen vaak honderden miljoenen euro's aan gemeenschapsgeld. Fouten in sturing kunnen leiden tot financiële tegenvallers die direct doorwerken in de gemeentebegroting. Dit maakt de positie van strategisch adviseur tegelijk risicovol en verantwoordelijk. Adviseurs moeten niet alleen advies geven, maar ook durven waarschuwen wanneer structuren of besluitvorming tekortkomingen vertonen.
Voor de consultancysector is de vraag naar dit type strategisch advies een graadmeter voor de professionalisering van het lokaal bestuur. Gemeenten erkennen dat ze externe kennis nodig hebben voor complexe vraagstukken. Dat schept mogelijkheden, maar vraagt ook om adviseurs die verder kijken dan factureerbare uren en echt bijdragen aan publieke waardecreatie.
De komende jaren zal de vraag naar dit advies verder toenemen. Naarmate verbonden partijen meer onder de loep komen en nieuwe taken naar dit type organisaties verschuiven, groeit de behoefte aan strategische sturing. Voor adviesbureaus en zelfstandige consultants ligt hier een structurele markt, mits ze de juiste combinatie van kennis en ervaring kunnen bieden.