De Nederlandse overheid heeft een nieuwe raamovereenkomst gesloten voor strategisch, financieel en technisch advieswerk aan staatsdeelnemingen. De selectie betekent dat een beperkte groep adviesbureaus de komende jaren opdrachten kan verwachten voor het adviseren over bedrijven waarin het Rijk een belang heeft.
Het gaat om een constructie waarbij het ministerie van Financiën een pool van adviseurs heeft samengesteld die ad hoc kan worden ingeschakeld. Denk aan situaties waarin strategische keuzes moeten worden gemaakt over staatsdeelnemingen als Schiphol, Nederlandse Spoorwegen of energiebedrijven waarin de overheid aandelen houdt. De geselecteerde bureaus kunnen worden gevraagd voor due diligence trajecten, waarderingen, strategische analyses en technische beoordelingen.
Voor de consultancysector is deze selectie van groot belang. Overheidsopdrachten rondom staatsdeelnemingen zijn niet alleen financieel interessant, ze bieden ook reputatiewaarde en referenties voor andere grote opdrachten. Een staatsdeelneming is vaak een complex dossier waarin politieke, economische en maatschappelijke belangen samenkomen. Adviseurs die hierin ervaring opdoen, positioneren zich als specialist in de toplaag van de Nederlandse economie.
De werkwijze via een raamovereenkomst past in een bredere trend waarbij de overheid probeert grip te houden op de adviesmarkt. In plaats van voor elke opdracht een nieuwe aanbesteding uit te schrijven, wordt nu vooraf een selectie gemaakt van bureaus die voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen. Dit bespaart tijd en administratieve lasten, maar beperkt ook de toegang voor nieuwe spelers of kleinere bureaus die niet in de voorkeurspool zitten.
De vraag is of deze aanpak de markt niet te veel afschermt. Zelfstandige adviseurs en boutique-bureaus hebben vaak moeite om binnen te komen bij grote aanbestedingstrajecten. De eisen rond ervaring, referenties en capaciteit werken drempelverhogend. Wie niet tot de selecte groep behoort, blijft buiten spel staan bij lucratieve opdrachten.
Tegelijk heeft de overheid de afgelopen jaren kritiek gekregen op de afhankelijkheid van grote adviesbureaus. De parlementaire enquête naar de gaswinning in Groningen en verschillende kritische rapporten van de Algemene Rekenkamer lieten zien hoe de overheid soms te veel leunt op externe adviseurs. De nieuwe selectie lijkt erop gericht om die relatie beter te structureren, maar lost de fundamentele vraag niet op: wanneer schakelt de overheid externe adviseurs in en wanneer moet kennis in huis worden opgebouwd?
Bij staatsdeelnemingen speelt nog een extra dimensie. Deze bedrijven opereren op de grens van publiek en privaat. Ze moeten commercieel rendement leveren, maar dienen ook publieke belangen. Adviseurs die hierover adviseren, moeten beide werelden begrijpen. Dat vraagt om specialistische kennis van sectoren als luchtvaart, openbaar vervoer of energie, gecombineerd met inzicht in politiek-bestuurlijke processen.
De komende jaren zal duidelijk worden hoe de overheid deze adviespool inzet. Met grote vraagstukken als de energietransitie, digitalisering en economische veiligheid op de agenda, staat te verwachten dat de rol van staatsdeelnemingen verandert. De overheid zal vaker voor strategische keuzes komen te staan: wel of niet verkopen, extra investeren of juist afbouwen. In al die trajecten zullen de geselecteerde adviseurs een rol spelen.
Voor de consultancysector betekent deze ontwikkeling een versterking van de positie van gevestigde spelers. Wie erin slaagt een plek te veroveren in dit type raamovereenkomsten, verzekert zich van een stabiele stroom aan werk. Wie erbuiten valt, moet het zoeken in andere segmenten of bij andere opdrachtgevers. De markt voor overheidsopdrachten wordt zo steeds meer een kwestie van binnen of buiten de deur staan.